Sınavdan önce heyecanlanmak, önemli bir görüşmeden önceki gece uyuyamamak, sevdiğimiz biri hastalandığında endişelenmek: Bunların hepsi çok insani tepkiler. Kaygı, tehlikelere karşı bizi uyaran ve hazırlıklı olmamızı sağlayan bir duygu. Peki kaygı ne zaman yardımcı olmaktan çıkıp bir yüke dönüşür?
Bu yazıda normal endişe ile kaygı bozukluğu arasındaki farkı ve dikkat edilmesi gereken belirtileri anlatmaya çalıştık.
Normal endişe ve kaygı bozukluğu
Normal endişe genellikle belirli bir duruma bağlıdır ve o durum geçince hafifler. Sınav biter, rahatlarsınız. Endişeniz rahatsız edici olsa da hayatınızı sürdürmenize engel olmaz.
Kaygı bozukluğunda ise endişe:
- Orantısızdır: Durumun gerçek riskinden çok daha yoğun hissedilir.
- Kontrol edilmesi zordur: Bir endişe biter bitmez bir başkası başlar.
- Süreklidir: Haftalarca, aylarca neredeyse her gün devam eder.
- Hayatı daraltır: İşte, okulda, ilişkilerde ya da günlük işlerde zorlanmaya yol açar.
Kaygı bozukluğunun belirtileri
Kaygı bozuklukları farklı türlerde görülür. En yaygın olanlardan biri yaygın kaygı bozukluğudur. Burada kişi iş, sağlık, aile, para gibi pek çok konuda, en az altı ay boyunca, kontrol etmekte zorlandığı yoğun bir endişe taşır. Bu endişeye şu belirtilerin birkaçı eşlik eder:
- Huzursuzluk, gergin ya da diken üstünde hissetmek
- Çabuk yorulmak
- Odaklanmakta zorlanmak, zihnin boşalması
- Sinirlilik
- Kas gerginliği, özellikle omuzlarda, boyunda ya da çenede
- Uykuya dalmakta zorlanmak, sık uyanmak ya da dinlendirmeyen uyku
Bunların yanında çarpıntı, terleme, mide sorunları ve baş ağrısı gibi bedensel belirtiler de sık görülür.
Diğer kaygı bozuklukları farklı biçimlerde ortaya çıkar:
- Panik bozukluk: Beklenmedik, ani ve yoğun korku nöbetleri ve yeni bir atak geçirme kaygısı. Ayrıntılar için panik atak belirtileri yazımıza göz atabilirsiniz.
- Sosyal kaygı bozukluğu: Başkalarının yanında olumsuz değerlendirilme korkusu ve sosyal ortamlardan kaçınma.
- Belirli fobiler: Yükseklik, uçak, hayvanlar gibi belirli şeylere karşı yoğun ve orantısız korku.
Tanıyı yalnızca bir psikiyatrist koyabilir. Ama bu belirtileri tanımak, yaşadıklarınızı anlamlandırmanıza yardımcı olabilir.
Kaygıyı besleyen döngüler
Kaygı genellikle kendi kendini besleyen döngüler kurar:
- Endişe döngüsü: “Ya kötü bir şey olursa?” düşüncesi bir sonrakini doğurur. Endişelenmek bazen bizi hazırlıklı tutuyormuş gibi gelir, bu yüzden bırakmak zordur.
- Kaçınma döngüsü: Kaygı veren durumlardan kaçınmak o an rahatlatır, ama korkunun gerçekten doğru olup olmadığını görmeyi engeller ve kaygı zamanla büyür.
- Güvence arama: Sürekli başkalarından “Bir şey olmaz” duymak ya da internette belirtileri araştırmak kısa süre rahatlatır, ama kısa süre sonra yeni bir güvence ihtiyacı doğar.
Bu döngüleri fark etmek, kaygıyla çalışmanın en önemli adımlarından biridir.
Kaygıyla yaşarken iyi gelebilecekler
- Yavaş nefes: Nefesi vermeyi almaktan biraz daha uzun tutmak bedeni sakinleştirebilir.
- Endişe zamanı: Endişeleri not edip onlara gün içinde belirli bir zaman ayırmak.
- Kafein ve uyku: Kafeini azaltmak ve düzenli uyumak, bedenin alarm eşiğini yükseltebilir.
- Hareket: Düzenli fiziksel aktivite kaygıyı azaltmada etkili yollardan biri.
- Şimdiki an: Dikkati beş duyuya yönlendirmek, zihni gelecekteki senaryolardan şimdiye getirebilir.
Uzman desteğinin önemli olduğu durumlar
Endişeleriniz uzun süredir devam ediyorsa, onları kontrol etmekte zorlanıyorsanız ya da kaygı yüzünden bazı şeyleri yapmaktan kaçınmaya başladıysanız bir uzmandan destek almak önemlidir. Kaygı bozukluklarında bilişsel davranışçı terapi en çok araştırılmış ve etkili bulunan yaklaşımlardan biridir.
Psikolojik danışmanlıkta kaygınızın nasıl çalıştığını birlikte anlar, döngüleri gevşetmek için size uygun yöntemler üzerinde çalışırız. Kaygınız günlük hayatınızı ciddi biçimde kısıtlıyorsa ya da ilaç desteğini merak ediyorsanız bir psikiyatrist değerlendirmesi de önemlidir.
Kaygı ve stres için online destek sayfamızda nasıl çalıştığımızı ayrıntılı anlattık. Son iki haftanızdaki kaygı düzeyine dair bir fikir edinmek isterseniz ücretsiz kaygı testimizi (GAD-7) çözebilirsiniz.
