Bir anda kalbiniz göğsünüzden çıkacakmış gibi çarpmaya başlıyor. Nefes almakta zorlanıyorsunuz, elleriniz uyuşuyor, başınız dönüyor. İçinizde çok kötü bir şey olacağına dair güçlü bir his var. Panik atak yaşayan birçok kişi ilk atağını “Kalp krizi geçirdiğimi sandım” diye anlatır ve acil servise gider.
Panik atak çok korkutucu bir deneyim. Bu yazıda belirtileri, atağın neden olduğunu ve ne zaman destek almanın iyi geleceğini anlatmaya çalıştık.
Panik atak nedir?
Panik atak, aniden başlayan ve birkaç dakika içinde zirveye ulaşan yoğun bir korku ya da huzursuzluk nöbetidir. Bazen belirli bir durumda, örneğin kalabalık bir yerde ortaya çıkar; bazen ise hiçbir uyarı olmadan, hatta dinlenirken ya da uykudayken gelir.
Panik atak sırasında bedenin “savaş ya da kaç” sistemi tam güçle devreye girer. Bu sistem gerçek bir tehlike karşısında bizi korumak için vardır. Panik atakta ise ortada gerçek bir tehlike yokken alarm çalar ve beden, sanki büyük bir tehditle karşı karşıyaymış gibi tepki verir.
Panik atağın belirtileri
Panik atak sırasında aşağıdaki belirtilerin birkaçı bir arada yaşanabilir:
Bedensel belirtiler
- Çarpıntı, kalbin hızlı ya da düzensiz atması
- Nefes darlığı ya da boğuluyormuş gibi hissetmek
- Göğüste ağrı, sıkışma ya da baskı hissi
- Terleme, titreme, sarsılma
- Baş dönmesi, sersemlik, bayılacakmış gibi hissetmek
- Mide bulantısı ya da karın ağrısı
- Ellerde, ayaklarda ya da yüzde uyuşma veya karıncalanma
- Ani üşüme ya da sıcak basması
Zihinsel ve duygusal belirtiler
- Kontrolü kaybedeceğini ya da “delireceğini” düşünmek
- Öleceğini hissetmek
- Etrafın ya da kendinin gerçek değilmiş gibi gelmesi
- Hemen oradan kaçma isteği
Bu belirtilerin hepsinin aynı anda yaşanması gerekmez. Bazı kişilerde bedensel belirtiler ön plandadır, bazılarında ise yoğun korku ve gerçek dışılık hissi.
Panik atak neden olur?
Panik atağın tek bir nedeni yoktur. Genetik yatkınlık, uzun süren stres, hayattaki büyük değişiklikler, kayıplar, yoğun kaygı ve bazı bedensel durumlar panik atak riskini artırabilir. Kafein, uykusuzluk ve bazı maddeler de atakları tetikleyebilir.
Panik ataklar çoğu zaman bir döngü içinde sürer. Bedende bir duyum fark edilir, örneğin kalp biraz hızlanır. Zihin bunu bir tehlike işareti olarak yorumlar: “Kalbime bir şey oluyor.” Bu yorum korkuyu artırır, korku da bedensel belirtileri. Belirtiler arttıkça yorum daha da felaket hâline gelir ve kısa sürede tam bir panik atak oluşur.
İlk ataktan sonra birçok kişi “Ya yine olursa?” diye tetikte kalmaya başlar. Bu beklenti kaygısı, bedeni sürekli izlemeye ve küçük duyumları bile tehlike gibi görmeye yol açabilir. Atak geçirilen yerlerden kaçınmak da zamanla hayatı daraltabilir.
Panik atak tehlikeli mi?
Panik atak son derece rahatsız edici olsa da atağın kendisi genellikle bedene zarar vermez ve bir süre sonra geçer. Ancak çarpıntı, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi belirtiler bazı kalp ve akciğer sorunlarında da görülebilir.
Bu yüzden belirtileri ilk kez yaşıyorsanız, bedensel bir neden olmadığından emin olmak için bir hekime başvurmanız önemlidir. Şiddetli göğüs ağrısı, ağrının kola, çeneye ya da sırta yayılması, bilinç kaybı gibi durumlarda beklemeden 112’yi arayın.
Panik atak anında neler iyi gelebilir?
Atak sırasında bazı kişilere şu adımlar iyi geliyor:
- Atağa isim koymak: “Bu bir panik atak, birkaç dakika içinde geçecek” diye hatırlatmak
- Nefesi yavaşlatmak: Dört saniye nefes alıp altı saniye yavaşça vermek
- Topraklanmak: Ayaklarınızın yere bastığını hissetmek, etrafınızdaki beş nesneyi saymak
- Kaçmak yerine kalabilmek: Mümkünse bulunduğunuz yerde oturup atağın geçmesine izin vermek
Bu adımları atak anında nasıl uygulayabileceğinizi panik atak anında ne yapmalı yazımızda ayrıntılı anlattık.
Uzman desteğinin önemli olduğu durumlar
Ataklar tekrarlıyorsa, bir sonraki atağın ne zaman geleceğini düşünüp kaygılanıyorsanız ya da atak korkusuyla bazı yerlere gitmekten, bazı şeyleri yapmaktan kaçınmaya başladıysanız bir uzmandan destek almak önemlidir.
Panik atakla çalışmada bilişsel davranışçı terapi en çok araştırılmış yaklaşımlardan biridir. Psikolojik danışmanlıkta atak döngüsünü birlikte anlar, atak anında kullanabileceğiniz araçlar geliştirir ve kaçındığınız yerlere kendi hızınızda geri dönmeniz için birlikte çalışırız. Ataklar sıklaşıyorsa ya da ilaç desteğini merak ediyorsanız bir psikiyatrist değerlendirmesi de önemlidir; danışmanlık bu süreçle birlikte yürüyebilir.
Panik atak için online destek sayfamızda nasıl çalıştığımızı ayrıntılı anlattık. Genel kaygı düzeyinize dair bir fikir edinmek isterseniz ücretsiz kaygı testimizi de çözebilirsiniz.
