Kitapları masaya diziyorsunuz, kalemlerinizi hazırlıyorsunuz, sonra telefonu bir dakikalığına elinize alıyorsunuz. Bir bakıyorsunuz, bir saat geçmiş. Akşam olduğunda hem çalışamamış olmanın hem de bunun için kendinize kızmanın yorgunluğunu taşıyorsunuz. Bu döngü size tanıdık geliyorsa, yalnız değilsiniz.
Erteleme gerçekten tembellik mi?
Ertelemeyle ilgili en yaygın inanç, onun tembellik ya da irade eksikliği olduğudur. Oysa araştırmalar ertelemenin çoğu zaman bir duygu düzenleme sorunu olduğunu gösteriyor. Yani zor bir görev, örneğin anlamakta zorlandığınız bir konu ya da yaklaşan bir sınav, içinizde kaygı, sıkıntı ya da “yapamayacağım” hissi uyandırır. Zihin bu rahatsız duygudan kurtulmak için o an daha keyifli bir şeye yönelir.
Kısa vadede bu bir rahatlama sağlar. Ama uzun vadede yapılmayan işler birikir, suçluluk duygusu artar ve görev daha da korkutucu hâle gelir. Böylece erteleme, kendini besleyen bir döngüye dönüşür.
Bu bakış açısı bazı öğrenciler için rahatlatıcı olabilir: Sorun karakterinizde değil, zor duygularla baş etme biçiminizde. Ve bu biçim değişebilir.
Ertelemenin arkasında neler olabilir?
- Kaygı: Sınav ya da başarısızlık düşüncesi masaya oturmayı zorlaştırabilir.
- Mükemmeliyetçilik: “Ya mükemmel yapacağım ya hiç” düşüncesi başlamayı geciktirir.
- Belirsizlik: Nereden başlayacağınızı bilmemek, görevi olduğundan büyük gösterir.
- Anlam eksikliği: Çalıştığınız şeyin size ne kazandıracağını görememek.
- Yorgunluk: Uykusuzluk ve uzun süren yoğunluk, dikkati ve isteği azaltır.
Kendi ertelemenizin arkasında hangilerinin olduğunu fark etmek, ona uygun bir yol bulmanın ilk adımı.
Döngüden çıkmak için neler denenebilir?
Motivasyonu beklememek
Motivasyonun gelmesini beklemek, çoğu zaman uzun bir bekleyiştir. Birçok kişi için motivasyon başlamadan önce değil, başladıktan sonra gelir. “Sadece beş dakika çalışacağım” diye başlamak, görevin yarattığı ağırlığı azaltabilir. Beş dakika sonra devam etmek isterseniz devam edersiniz; istemezseniz de en azından bir adım atmış olursunuz.
Görevi küçültmek
“Biyoloji çalışacağım” yerine “Hücre bölünmesi konusunun ilk iki sayfasını okuyacağım” gibi somut ve küçük bir hedef, nereden başlayacağınızı netleştirir. Küçük hedefler tamamlandıkça bir başarı hissi oluşur ve bu his bir sonraki adımı kolaylaştırır.
Molaları planlamak
Kısa çalışma blokları ve planlı molalar, hem dikkati korur hem de çalışmayı daha az göz korkutucu hâle getirir. Örneğin 40 dakika çalışıp 10 dakika mola vermek, popüler yöntemlerden biri. Molada telefona bakmak yerine kalkıp biraz hareket etmek, su içmek ya da pencereden dışarı bakmak zihni daha iyi dinlendirebilir.
Dikkat dağıtıcıları uzaklaştırmak
Telefonun gözünüzün önünde olması, ona bakmasanız bile dikkatin bir kısmını meşgul edebilir. Çalışırken telefonu başka bir odada bırakmak ya da bildirimleri kapatmak, irade gücüne daha az yük bindirir.
Kendinize karşı daha nazik olmak
Şaşırtıcı gelebilir ama ertelediğiniz için kendinize sert davranmak, ertelemeyi azaltmaz; aksine artırabilir. Çünkü suçluluk duygusu da kaçmak istenen rahatsız bir duygudur. “Dün çalışamadım, bugün küçük bir adımla yeniden başlayabilirim” demek, kendinizi suçlamaktan daha işlevsel bir başlangıç olabilir.
Neden çalıştığınızı hatırlamak
Çalıştığınız şeyin size uzun vadede ne kazandıracağını hatırlamak, motivasyonu besleyebilir. Bu bir üniversite, bir meslek ya da sadece kendinizle gurur duyma hissi olabilir. Bu hedefi küçük bir notla masanızın bir köşesine yazmak, zor anlarda size yön gösterebilir.
Uzman desteğinin önemli olduğu durumlar
Erteleme bazen kaygının, depresif hislerin ya da dikkat güçlüklerinin bir işareti olabilir. Ne yaparsanız yapın masaya oturamıyorsanız, ders çalışma düşüncesi bile yoğun bir sıkıntı yaratıyorsa ya da bu durum uzun süredir ruh hâlinizi etkiliyorsa, bir uzmandan destek almak önemlidir.
Psikolojik danışmanlıkta ertelemenin sizin hayatınızdaki nedenlerini birlikte keşfeder, size uygun bir çalışma düzeni ve kaygıyla baş etme yolları üzerinde çalışırız. Sınav kaygısı için online destek sayfamızda bu süreci ayrıntılı anlattık. Sınav kaygısıyla ilgili daha fazlası için sınav kaygısı nasıl yenilir yazımıza da göz atabilirsiniz.
