Bir toplantıda aklınızdaki fikri söylemeden önce defalarca tartıyorsunuz, sonunda başka biri aynı şeyi söylüyor ve takdir görüyor. Bir davete hayır demek istiyorsunuz ama kırılırlar diye evet diyorsunuz. Aynada kendinize bakarken önce eksiklerinizi görüyorsunuz. Bu deneyimler size tanıdık geliyorsa, özgüven üzerine biraz düşünmek iyi gelebilir.
Özgüven nedir, nereden gelir?
Özgüven çoğu zaman yapabileceğimize dair inancı, benlik saygısı ise kendimize genel olarak ne kadar değer verdiğimizi anlatır. Günlük hayatta ikisi birbirinin yerine kullanılır ve birbirini besler.
Kendimize dair inançlarımızın çoğu erken yaşlarda, çoğu zaman farkında olmadan oluşur. Çocukken nasıl karşılandığımız, hatalarımıza nasıl tepki verildiği, sevgiyi koşullu mu yoksa koşulsuz mu hissettiğimiz, iç sesimizin tonunu belirler. Okul, arkadaşlıklar, ilişkiler ve iş hayatındaki deneyimler de bu sesi şekillendirmeye devam eder.
İyi haber şu: Özgüven doğuştan gelen ve değişmeyen bir özellik değil. Deneyimlerle şekillendiği için yeni deneyimlerle ve kendinize farklı bir bakışla güçlenebilir.
Düşük özgüvenin işaretleri
- Fikrini söylemekten, yanlış bir şey söylemekten çekinmek
- Hayır demekte zorlanmak ve sonra kendine kızmak
- Kendini sürekli başkalarıyla kıyaslamak
- Başarıları şansa, hataları kendine bağlamak
- Eleştiriye karşı çok hassas olmak
- Yeni şeyler denemekten, başarısız olma ihtimalinden kaçınmak
- Karar verirken başkalarının onayına ihtiyaç duymak
Özgüveni güçlendirmek için uygulanabilir adımlar
Aşağıdaki adımlar herkese aynı şekilde iyi gelmeyebilir. Size uyanları seçip denemek, neyin işe yaradığını görmenin en iyi yolu.
1. İç sesinizi tanımak
Gün içinde kendinize nasıl konuştuğunuzu fark etmeye çalışmak iyi bir başlangıç olabilir. “Yine beceremedin”, “Herkes senden iyi” gibi cümleler size tanıdık geliyorsa, bu sesin kime ait olduğunu düşünmek ilginç olabilir: Bir ebeveynin, bir öğretmenin, bir zamanlar sizi eleştiren birinin sesine benziyor mu?
2. Arkadaş gözüyle bakmak
Kendinizi eleştirdiğiniz bir anda, aynı durumu yaşayan sevdiğiniz bir arkadaşınıza ne söylerdiniz? Çoğumuz başkalarına çok daha anlayışlı davranırız. Bu anlayışın bir kısmını kendinize de göstermek, iç sesinize daha yumuşak bir alternatif sunar.
3. Küçük cesaret adımları
Özgüven, düşünerek değil, deneyimleyerek güçlenir. Kaçındığınız bir durumu küçük bir adımla denemek, örneğin bir toplantıda tek bir soru sormak, yeni bir deneyim biriktirmenizi sağlar. Sonrasında ne olduğunu fark etmek, korkunuzun ne kadar doğru çıktığını görmenize yardım eder.
4. Başarıları görmek
Zihin hatalara odaklanmaya eğilimlidir. Akşamları gün içinde iyi giden, küçük de olsa üç şeyi not etmek bu eğilimi dengeleyebilir. Zamanla bu liste, zor anlarda geri dönüp bakabileceğiniz bir kanıt dosyasına dönüşür.
5. Hayır diyebilmek
Sınır koymak, özgüvenin hem göstergesi hem de besleyicisidir. Size çok zor gelmeyen bir durumda, bir isteğe hemen evet demek yerine “Biraz düşünüp sana döneyim” demek, sınır koyma kasını yavaş yavaş çalıştırmanın bir yolu olabilir.
6. Kıyaslamayı fark etmek
Sosyal medyada gördüğümüz şeyler, başkalarının hayatının en parlak anlarıdır. Kendi iç dünyanızı başkalarının vitrinine kıyaslamak, her zaman eksik hissettirir. Sizi sürekli kötü hissettiren hesapları bir süreliğine sessize almak iyi gelebilir.
7. Değerlerinizle yaşamak
Sizin için gerçekten önemli olan şeylere, örneğin dürüstlük, merak ya da yardımseverlik gibi değerlere uygun küçük adımlar atmak, başkalarının onayından bağımsız bir değer duygusu oluşturur.
8. Bedeninize özen göstermek
Uyku, hareket ve beslenme gibi temel ihtiyaçlara özen göstermek, kendinize değer verdiğinizi davranışla göstermenin bir yolu. Bu küçük özen anları, zamanla kendinize bakışınızı da etkileyebilir.
Uzman desteğinin önemli olduğu durumlar
Kendinize dair olumsuz düşünceler hayatınızın birçok alanını etkiliyorsa, kararlarınızı başkalarının onayı olmadan veremiyorsanız ya da düşük özgüven ilişkilerinizde ve işinizde sizi geri tutuyorsa bir uzmandan destek almak önemlidir.
Psikolojik danışmanlıkta eleştirel iç sesin nereden geldiğini birlikte anlar, düşüncelerinize daha dengeli bir bakış geliştirir ve küçük adımlarla yeni deneyimler biriktirmeniz için birlikte çalışırız. Tekrar eden kalıplar varsa şema terapi gibi yaklaşımlarla köklere de bakabiliriz. Özgüven için online psikolojik danışmanlık sayfamızda bu süreci ayrıntılı anlattık. Kendinize bakışınıza dair bir fikir edinmek isterseniz ücretsiz özgüven testimizi de çözebilirsiniz.
