“Narsist” kelimesi son yıllarda çok sık kullanılmaya başlandı. Sosyal medyada, dizilerde, arkadaş sohbetlerinde… Bu kelimeyi aratan birçok kişinin aklında aslında tek bir soru var: “İlişkimde yaşadığım şey normal mi?”
Bu yazıda narsisistik davranış örüntülerini anlatmaya çalıştık. Ama önce önemli bir not: Amacımız birine tanı koymanıza yardım etmek değil. Bir kişiye uzaktan “narsist” demek hem mümkün değil hem de çoğu zaman sizin için işlevsel değil. Asıl önemli olan, bu ilişkide sizin nasıl hissettiğiniz ve kendinizi nasıl koruyabileceğiniz.
Narsisizm ve narsisistik kişilik bozukluğu
Hepimizde bir miktar narsisistik özellik bulunur: takdir edilmek isteriz, eleştiri canımızı sıkar, başarılarımızla gurur duyarız. Bunlar sağlıklı bir benlik saygısının parçası olabilir.
Narsisistik kişilik bozukluğu ise bunun çok ötesinde, kişinin hayatının ve ilişkilerinin büyük bölümüne yayılmış, uzun süreli bir örüntüdür. Abartılı bir önemlilik duygusu, sürekli hayranlık ihtiyacı ve başkalarının duygularına karşı belirgin bir empati eksikliği bu tablonun temel özellikleridir. Bu tanıyı yalnızca bir psikiyatrist, kapsamlı bir değerlendirmeyle koyabilir.
Bu yüzden bu yazıda “narsist partner” yerine narsisistik davranış örüntüleri demeyi tercih ediyoruz.
Narsisistik davranış örüntüleri nasıl görünebilir?
İlişkilerde narsisistik örüntüler genellikle şu şekillerde kendini gösterebilir:
- Sürekli hayranlık ve ilgi beklentisi: Konuşmaların hep onun etrafında dönmesi, sizin başarılarınızın ya da sorunlarınızın görmezden gelinmesi
- Empati eksikliği: Duygularınızın küçümsenmesi, “abartıyorsun” ya da “çok hassassın” denmesi
- Eleştiriye aşırı tepki: En küçük bir geri bildirime bile öfke, soğukluk ya da cezalandırıcı bir sessizlikle karşılık vermesi
- Değersizleştirme: Sizi başkalarının yanında ya da baş başayken küçük düşüren şakalar ve sözler
- Gaslighting: Yaşadığınız şeyleri inkâr etmesi, sizin hafızanızdan ve algınızdan şüphe etmenize yol açması
- Kontrol: Kiminle görüştüğünüze, ne giydiğinize, nasıl davrandığınıza karışması
- Sorumluluk almamak: Yaşanan her sorunun sizin ya da başkalarının hatası olarak görülmesi
İdealleştirme ve değersizleştirme döngüsü
Bu tür ilişkilerde sık anlatılan bir döngü vardır. İlişkinin başında yoğun bir ilgi, iltifat ve “ruh eşi” hissi yaşanabilir. Zamanla bu ilginin yerini eleştiri, soğukluk ve değersizleştirme alır. Sonra bir anda yine eski sıcaklık geri gelir. Bu iniş çıkışlar, ilişkiden kopmayı zorlaştıran güçlü bir bağ oluşturabilir. “Ama o eskiden çok iyiydi” düşüncesi bu yüzden çok yaygındır.
Bu ilişkiler sizi nasıl etkileyebilir?
Narsisistik örüntülerin olduğu ilişkilerde kişiler sıklıkla şunları anlatır:
- Sürekli kendinden şüphe etmek, “Acaba gerçekten ben mi abartıyorum?” diye düşünmek
- Ne yapsa yetmiyormuş gibi hissetmek
- Karşı tarafın tepkisinden çekinip davranışlarını sürekli ayarlamak
- Arkadaşlarından ve ailesinden uzaklaşmak
- Kendi ihtiyaçlarını ve isteklerini unutmak
- Kaygı, mutsuzluk ve tükenmişlik hissi
Bunlardan bazıları size tanıdık geliyorsa, bu sizin “zayıf” olduğunuz anlamına gelmez. Bu örüntüler en güçlü insanları bile yıpratabilir.
Kendinizi korumak için neler yapılabilir?
Kendi deneyiminize güvenmek
Gaslighting sizi kendi algınızdan şüphe ettirebilir. Yaşadığınız olayları ve o anlarda neler hissettiğinizi kısaca not etmek, kendi gerçekliğinize tutunmanıza yardım edebilir.
Sınırları netleştirmek
Hangi davranışları kabul etmediğinizi kendinize netleştirmek ve bunu sakin ve açık bir dille ifade etmek önemli bir adımdır. Örneğin “Başkalarının yanında benimle alay etmeni istemiyorum. Bu olursa ortamdan ayrılacağım.” Sınırın işe yaraması için onu korumak da gerekir.
Destek ağınızı yeniden kurmak
Bu tür ilişkilerde kişi zamanla yalnızlaşabilir. Güvendiğiniz arkadaşlarınız ve ailenizle bağınızı yeniden güçlendirmek, dışarıdan bir bakış açısı kazanmanıza ve kendinizi daha az yalnız hissetmenize yardım eder.
Kendi ihtiyaçlarınıza dönmek
Uzun süre başkasının ihtiyaçlarına göre şekillenen bir ilişkide, kendi isteklerinizi hatırlamak zaman alabilir. Size iyi gelen küçük şeylere yeniden yer açmak, bu yolun bir parçası.
Uzman desteğinin önemli olduğu durumlar
İlişkinizde sürekli kendinizden şüphe ediyor, değersiz hissediyor ya da ilişkiyi sürdürmek ile bitirmek arasında sıkışıp kalmış hissediyorsanız bir uzmandan destek almak önemlidir. Psikolojik danışmanlıkta yaşadıklarınızı yargılanmadan anlatabilir, sınırlarınızı netleştirebilir ve sizin için doğru kararı kendi hızınızda düşünebilirsiniz. İlişki sorunları için online destek sayfamızda bu süreci ayrıntılı anlattık.
Güvenliğiniz önce gelir: İlişkinizde fiziksel şiddet, tehdit ya da sizi korkutan bir kontrol varsa 7/24 hizmet veren ALO 183 Sosyal Destek Hattı’nı, acil durumlarda 112’yi arayabilirsiniz.
