Sabah alarm çalıyor ve yataktan kalkmak için hiçbir neden bulamıyorsunuz. Yapılacaklar listesi büyüdükçe büyüyor ama elinizi hiçbir şeye süremiyorsunuz. Eskiden sevdiğiniz bir diziyi açıyorsunuz, birkaç dakika sonra kapatıyorsunuz. Ve belki de en zoru, bunun için kendinize kızıyorsunuz: “Neden bu kadar tembelim?”
Bu duyguyu yaşayan çok kişi var. Ve çoğu zaman bunun tembellikle ilgisi yok.
İsteksizlik nereden gelebilir?
“Hiçbir şey yapmak istemiyorum” hissinin arkasında birbirinden farklı nedenler olabilir:
- Yorgunluk ve tükenmişlik: Uzun süre fazla yük taşımak, bir noktadan sonra enerjinin tamamen çekilmesine yol açabilir.
- Uzun süren stres: Sürekli tetikte olmak zihni ve bedeni yorar; dinlenmek için ayrılan zaman bile toparlanmaya yetmez.
- Depresif hisler: Keyif alamama ve isteksizlik, depresyonun en temel belirtilerinden biridir.
- Anlam ve yön kaybı: Yaptığınız şeylerin size bir şey katmadığını hissetmek, isteği söndürebilir.
- Yalnızlık: Paylaşacak, birlikte bir şeyler yapacak kimsenin olmaması isteği azaltabilir.
- Bunaltıcı görevler: Bir işin nereden başlanacağı belli olmayacak kadar büyük görünmesi, hiç başlamamaya yol açabilir.
- Bedensel nedenler: Uykusuzluk, beslenme, bazı hastalıklar ve ilaçlar da enerjiyi etkileyebilir.
Kendi isteksizliğinizin arkasında hangisinin olduğunu merak etmek, kendinizi suçlamaktan daha işlevsel bir başlangıç olabilir.
İsteksizliğin döngüsü
İsteksizlik genellikle kendini besleyen bir döngü kurar:
- Enerji düşer, hiçbir şey yapmak istemezsiniz.
- Yapılan şeyler azalır; dışarı çıkmak, insanlarla görüşmek, sevdiğiniz şeyler hayattan çekilir.
- Keyif ve başarı hissi veren deneyimler azaldıkça ruh hâli daha da düşer.
- Yapılmayan işler birikir, suçluluk duygusu artar.
- Enerji biraz daha düşer.
Bu döngüyü görmek önemli, çünkü bize bir ipucu veriyor: Motivasyonun gelmesini beklemek çoğu zaman uzun bir bekleyiş. Döngüyü tersine çevirmenin yolu, motivasyon yokken atılan çok küçük adımlardan geçebilir.
Döngüyü kırmaya yardım edebilecek küçük adımlar
Bu yaklaşımın temelinde, psikolojide davranışsal aktivasyon olarak bilinen bir fikir var: Ruh hâlinin düzelmesini beklemek yerine, küçük etkinliklerin ruh hâlini yavaş yavaş yukarı taşımasına izin vermek.
Çok küçük başlamak
“Evi toparlayacağım” yerine “Sadece bulaşıkları makineye yerleştireceğim”. “Spor yapacağım” yerine “Beş dakika yürüyeceğim”. Küçük olması bir eksiklik değil; döngüyü kırmak için en uygun ölçü.
İki tür etkinlik
Gününüze iki tür küçük etkinlik eklemeyi düşünebilirsiniz: keyif veren (bir şarkı dinlemek, güneşte oturmak) ve başarı hissi veren (küçük bir işi bitirmek). İkisi de ruh hâlini farklı yollardan besler.
Gün ışığı ve hareket
Kısa bir yürüyüş ya da pencere kenarında biraz zaman geçirmek, hem enerjiyi hem de ruh hâlini destekleyebilir.
Bir insan
Kendinizi geri çektiğiniz dönemlerde güvendiğiniz birine kısa bir mesaj atmak, yalnızlık hissini hafifletebilir. Her şeyi anlatmak zorunda değilsiniz.
Kendinize konuşma biçiminiz
“Yine hiçbir şey yapmadım” yerine “Bugün zor bir gündü, yarın küçük bir şey deneyebilirim” demek, suçluluk yükünü biraz hafifletebilir.
Uzman desteğinin önemli olduğu durumlar
İsteksizlik iki haftadan uzun süredir neredeyse her gün devam ediyorsa, eskiden sevdiğiniz şeylerden artık hiç keyif alamıyorsanız ya da işinizi, ilişkilerinizi ve günlük bakımınızı sürdürmekte zorlanıyorsanız bir uzmandan destek almak önemlidir. Bu belirtilerin depresyonla ilişkisini depresyon belirtileri yazımızda anlattık.
Psikolojik danışmanlıkta isteksizliğin sizin hayatınızdaki nedenlerini birlikte anlar, size uygun küçük adımları günlük hayatınıza yerleştirmeye çalışırız. Mutsuzluk ve isteksizlik için online destek sayfamızda bu süreci anlattık. Görüşmeler online olduğu için enerjinizin düşük olduğu dönemlerde de evinizden başlayabilirsiniz.
Yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa lütfen yalnız kalmayın ve beklemeden 112’yi arayın.
