Daha birkaç yıl önce okuldan gelince bütün gününü anlatan çocuğunuz, şimdi “İyiydi” deyip odasına kapanıyor. Basit bir soru bir anda tartışmaya dönüşüyor, kapılar çarpılıyor. Ve siz bu değişime şaşırmış, belki de biraz kırgın hissediyorsunuz: “Nerede yanlış yaptım?”
Ergenlikte iletişimin zorlaşması çok yaygın ve çoğu zaman sizin yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmiyor. Bu dönemde değişen şey, gencin gelişim ihtiyaçları.
Ergenlikte neler oluyor?
Ergenlik, çocukluktan yetişkinliğe geçişin dönemidir. Bu süreçte genç:
- Kendi kimliğini arar: “Ben kimim, neye inanıyorum, ne istiyorum?”
- Bağımsızlık ister: Kendi kararlarını vermek, kendi alanına sahip olmak
- Arkadaşlarına yönelir: Akran ilişkileri çok önemli hâle gelir
- Duygusal dalgalanmalar yaşar: Beyin gelişimi ve hormonal değişiklikler duyguları yoğunlaştırabilir
Gencin ebeveynden biraz uzaklaşması, sağlıklı bir gelişimin parçasıdır. Ama bu uzaklaşma, ebeveynle bağın koptuğu anlamına gelmez. Gençler hâlâ ebeveynlerinin desteğine ihtiyaç duyar; sadece bunu farklı biçimde isterler.
İletişimi güçlendirmek için 9 öneri
1. Dinlemeyi önceliklendirmek
Genç bir şey anlattığında hemen tavsiye vermek, düzeltmek ya da ders çıkarmak yerine sadece dinlemek, onun anlatmaya devam etmesini sağlar. “Sonra ne oldu?”, “Sen ne hissettin?” gibi sorular sohbeti açık tutar.
2. Sorgulamak yerine merak etmek
“Neden geç kaldın? Kimlerle beraberdin? Ne yaptınız?” art arda sorulduğunda sorgu gibi hissettirebilir. Gencin ilgi alanlarına, sevdiği müziklere, oynadığı oyunlara gerçek bir merakla yaklaşmak, iletişimin kapısını açar.
3. Doğru anı yakalamak
Gençler çoğu zaman yüz yüze, göz göze oturup “Hadi konuşalım” denildiğinde kapanır. Arabada yan yana giderken, birlikte yemek hazırlarken ya da gece geç saatlerde rahat bir anda sohbetler çok daha kendiliğinden açılabilir.
4. Küçük ortak anlar yaratmak
Haftada bir birlikte yapılan bir şey, örneğin kahvaltı, bir dizi izlemek ya da yürüyüş, bağı canlı tutar. Bu anlar konuşmak için değil, sadece birlikte olmak için. Konuşma çoğu zaman bu anlarda kendiliğinden gelir.
5. Duygularını ciddiye almak
Bir arkadaşlık sorunu ya da bir hayal kırıklığı yetişkine küçük görünebilir, ama genç için çok büyük olabilir. “Bunu dert mi ediyorsun?” yerine “Bu seni gerçekten üzmüş” demek, gencin kendini anlaşılmış hissetmesini sağlar.
6. Sınırları birlikte konuşmak
Sınırlar ergenlikte de gerekli, ama tek taraflı konulan kurallar daha çok direnç görür. Eve dönüş saati, ekran süresi gibi konularda gencin fikrini almak, gerekçeleri açıklamak ve ortak bir zemin aramak, kurallara uyumu artırır.
7. Özerkliğe saygı göstermek
Gencin kendi odasına, kendi zamanına ve bazı konularda kendi kararlarına sahip olması, bağımsızlık ihtiyacını sağlıklı biçimde karşılar. Küçük alanlarda karar vermesine izin vermek, büyük konularda sizi dinleme isteğini artırır.
8. Tartışmalarda sakin kalmaya çalışmak
Gençler duygusal olarak hızla yükselebilir. Bu anlarda ebeveynin de yükselmesi tartışmayı büyütür. “İkimiz de çok sinirlendik, biraz sonra konuşalım” demek, gence de duygularla baş etmenin bir yolunu gösterir.
9. Hata yaptığınızda onarmak
Sert bir söz söylediğinizde ya da haksızlık ettiğinizi fark ettiğinizde özür dilemek otoritenizi zayıflatmaz; aksine gence saygı gösterir ve sorumluluk almayı öğretir.
Uzman desteğinin önemli olduğu durumlar
Gencinizde uzun süren içe kapanma, okul reddi, ders başarısında ani düşüş, arkadaşlardan tamamen kopma, uyku ve yeme düzeninde belirgin değişiklikler ya da yoğun öfke patlamaları fark ediyorsanız bir uzmandan destek almak önemlidir. Kendine zarar verme belirtileri varsa vakit kaybetmeden bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmak önemlidir.
Ergen danışmanlığında hem gençle birebir görüşür hem de aileyle düzenli olarak paylaşımda bulunuruz. Genç görüşmek istemiyorsa önce sizinle görüşüp onu sürece nasıl davet edebileceğinizi birlikte düşünebiliriz. Online ergen danışmanlığı ve aile ve ebeveynlik sayfalarımızda nasıl çalıştığımızı anlattık.
